Gezondheid & Welzijn

Je somberheid deze maand is geen toeval

· 6 min leestijd

Voel je je de laatste weken sneller moe, minder zin om 's ochtends op te staan, en heb je meer trek in koolhydraten dan in de zomer? Dat is geen inbeelding. Half oktober tot begin maart ligt de zonkracht in Nederland tussen 0 en 2, te laag om vitamine D aan te maken, en dat heeft meetbaar effect op je stemming. De meeste mensen noemen dit gewoon "de winterdip", maar wat er in je lijf gebeurt is concreter dan je denkt.

Wat te weinig daglicht met je lijf doet

Je biologische klok draait op daglicht. Zonlicht stimuleert de aanmaak van serotonine, en op zonnige dagen liggen die serotonineniveaus hoger dan op donkere dagen. Minder daglicht betekent dus minder van de stof die je stemming stabiel houdt. Weerman Johnny Willemsen van Weeronline wijst op onderzoek waarin van alle weersfactoren, van gevoelstemperatuur tot wind en neerslag, alleen de hoeveelheid zonneschijn een duidelijke relatie liet zien met emotionele balans. Dat effect geldt dus niet alleen voor mensen die gevoelig zijn voor een winterdepressie, maar voor iedereen.

Daar komt nog iets bij. Lang in het donker leven kan je dag- en nachtritme verstoren, bijna alsof je een jetlag hebt. Dat verklaart waarom je in november vaker vermoeid bent, moeilijker kunt concentreren en slechter slaapt, ook als je objectief gezien niet minder uren in bed ligt. De wintertijd speelt daar trouwens ook een rol in, dat ritme is al verstoord voordat de winterdip goed op gang komt.

Winterdip of winterdepressie: waar ligt de grens

Niet iedereen die zich somberder voelt heeft meteen een winterdepressie. Volgens de Consumentenbond leidt die winterse somberheid bij ongeveer 3 procent van de Nederlanders, zo'n 450.000 mensen, daadwerkelijk tot een winterdepressie. De rest heeft last van een lichtere dip: minder energie, minder plezier, maar geen klachten die je dagelijks leven ontregelen.

Het verschil zit in het patroon, niet in de intensiteit van één slechte week. Huisartsen in Utrecht benadrukken dat de diagnose pas wordt gesteld als klachten jaar na jaar in dezelfde periode terugkeren: een lage stemming, weinig plezier in dingen die je normaal leuk vindt, en weinig energie of vermoeidheid. Andere signalen zijn meer slapen dan normaal, trek in zoet en koolhydraatrijk eten, en gewichtstoename. Heb je dat patroon niet herkenbaar elk jaar, dan gaat het eerder om een gewone winterdip dan om een winterdepressie.

Wat echt helpt tegen een winterdip

De Consumentenbond geeft een aantal concrete tips, en geen van allemaal is ingewikkeld. Sta 's ochtends op tijd op en blijf niet te lang in bed liggen. Ga 's ochtends of vroeg in de middag stevig wandelen, want daglicht in combinatie met lichaamsbeweging is goed voor zowel je humeur als je slaap. Zit binnen zo dicht mogelijk bij een raam, zodat daglicht toch je ogen bereikt, en kijk voor het slapengaan niet te lang naar felle schermen. Ook op bewolkte dagen heeft licht nog een gunstig effect, dus een excuus om binnen te blijven is het weer niet.

Dat huisartsen een wandeling steeds vaker letterlijk voorschrijven is dan ook geen toeval: het is een van de weinige maatregelen tegen een winterdip waarvoor je geen lamp, supplement of afspraak nodig hebt. Eet daarnaast gezond en regelmatig. Dat voorkomt dat je stemming meebeweegt met bloedsuikerschommelingen, nog los van de winterdip.

Is een daglichtlamp de moeite waard

Bij aanhoudende somberheid kan lichttherapie helpen, maar huisarts Berkhof van huisartsenpraktijk ZeistWest in Utrecht is daar genuanceerd over: een lamp van 10.000 lux kan werken, maar niet bij iedereen, en het effect is pas na minstens zes weken merkbaar. Ze adviseert om 's ochtends ongeveer een halfuur voor de lamp te zitten zonder er direct in te kijken, en niet 's avonds, want dan kun je er juist slechter van slapen. Gebruik je medicijnen, overleg dan eerst met je huisarts of apotheker.

Huisarts Rebholz van Gezondheidscentrum De Schans in Nieuwegein voegt daar nog iets aan toe dat het proberen waard is om te onthouden voordat je een zonnebank als alternatief overweegt: het licht van een zonnebank is niet te vergelijken met het licht van een speciale lichttherapielamp. Het kan je stemming misschien verbeteren, maar vervangt lichttherapie niet. Over vitamine D-supplementen is ze voorzichtig positief voor mensen met een donkere huidskleur, die in de winter minder vitamine D uit zonlicht opnemen, maar voor de rest is het bewijs dat supplementen bij gezonde mensen echt iets toevoegen dun. Wie meer wil weten over hoe winterdepressie officieel wordt vastgesteld, kan daar meer achtergrond vinden.

Dit is wat je deze week kunt aanpassen

Je hoeft niet te wachten tot december om iets te doen. Plan vandaag nog een ochtendwandeling van twintig minuten, zet je bureau dichter bij het raam, en laat je telefoon een uur voor het slapen gaan liggen. Houd daarnaast je slaap in de gaten: slaapkwaliteit speelt in de winter een grotere rol dan je zou denken, en een verstoord ritme maakt een winterdip vaak erger dan hij al is.

Voel je je weken na elkaar somber, met weinig energie en weinig plezier in dingen die normaal wel werken, en herken je dat patroon ook van vorige winters? Ga dan naar je huisarts. Dat is geen overdreven stap. Het onderscheid tussen "ik voel me een beetje grauw door het weer" en een winterdepressie die aandacht verdient, ligt precies in die herhaling, en daar hoef je zelf niet op te gokken.

F
Geschreven door Femke Aalbers Fitness & Welzijn Redacteur

Femke was als tiener een fanatiek turnster tot een blessure haar dwong om anders naar bewegen te kijken. Ze studeerde bewegingswetenschappen in Groningen en ontdekte yoga, wat haar leven compleet veranderde. Nu combineert ze wetenschappelijke kennis met persoonlijke ervaring om te schrijven over training, herstel en mentaal welzijn. Ze gelooft dat fitness niet over een sixpack gaat maar over je goed voelen in je lijf, op elke leeftijd. Haar favoriete moment van de dag is haar ochtendrun door het Vondelpark, weer of geen weer.