Je slaapt op tijd, sport drie keer per week en hebt een mindfulness-app op je telefoon staan. Toch voel je je nog steeds gejaagd. Dat is niet omdat je het verkeerd doet, zegt de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS). Het probleem zit niet in jou, maar in hoe Nederland is ingericht.
Een officieel adviesorgaan noemt Nederland hypernerveus
In september 2025 publiceerde de RVS het advies "Op de rem, voorbij de hypernerveuze samenleving". De raad adviseert het kabinet over gezondheidsbeleid en komt met een harde conclusie: de mentale druk op Nederlanders stijgt, en dat komt niet alleen door individuele keuzes. Bijna de helft van de volwassenen heeft ooit in zijn leven een psychische aandoening gehad, meldt de RVS. De wachtlijsten in de ggz staan al jaren vol, steeds meer jongeren voelen prestatiedruk en werkenden vallen uit met burn-outklachten. Mentale problemen kosten de samenleving naar schatting 18 miljard euro per jaar.
Volgens RVS-voorzitter Jet Bussemaker moeten we dit probleem anders bekijken. "We moeten het als een samenlevingsprobleem zien", zei ze tegen de NOS. Niet de individuele Nederlander is te zwak, maar het systeem eromheen jaagt iedereen op. Dat klinkt misschien abstract, maar het verklaart wel waarom zoveel mensen die al "aan hun mentale gezondheid werken" zich toch uitgeput blijven voelen.
Waarom nog een app de oplossing niet is
De RVS pleit juist voor minder nadruk op individuele oplossingen zoals mindfulness-trainingen en zelfhulpboeken. Dat is opvallend, want de afgelopen jaren schoten dat soort oplossingen als paddenstoelen uit de grond. Je kunt inmiddels je vagusnerf trainen tegen stress of 's avonds yoga nidra doen om tot rust te komen, en dat helpt ook echt, voor dat moment. Maar volgens de raad lossen zulke technieken de kern van het probleem niet op als de rest van je week vol blijft staan met deadlines, meldingen en verplichtingen.
Bussemaker verwoordt het zo: "Dat betekent niet uitsluitend focussen op individuele oplossingen, maar de samenleving zelf tot rust brengen." Met andere woorden: een ademhalingsoefening tussen twee vergaderingen door verandert niets aan het feit dat je agenda van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat volstaat. De oefening helpt je even overleven, maar de oorzaak van de stress blijft gewoon staan.
Dat is ook relevant als je juist veel met je gezondheid bezig bent. Op dit blog gaat het vaak over wat je zelf kunt doen: beter slapen, slimmer trainen, bewuster eten. Dat blijft allemaal zinvol, maar de RVS voegt er een laag aan toe die vaak ontbreekt. Als je agenda zo vol staat dat je sporttraining zelf ook weer een taak op de lijst wordt, dan lost extra zelfzorg het onderliggende probleem niet op. Soms is de eerste stap niet "nog iets toevoegen", maar "iets schrappen".
Wat lege tijd eigenlijk betekent
Een van de concreetste aanbevelingen uit het advies is ruimte maken voor "lege tijd": tijd zonder enig doel of verplichting. Geen productieve hobby, geen app die je stappen telt, geen podcast die je "iets leert". Gewoon niets, totdat je hoofd zelf weer op stoom komt.
Dat klinkt eenvoudig, maar is het niet. We zijn zo gewend aan doomscrollen in elk leeg momentje dat lege tijd bijna een vaardigheid is geworden die je opnieuw moet leren. De RVS stelt voor dat niet alleen individuen hiermee aan de slag gaan, maar dat werk, school en vrije tijd zo worden ingericht dat die vertraging er vanzelf in zit. Denk aan minder administratieve druk op de werkvloer, zodat er weer tijd overblijft voor het werk waar je energie van krijgt, in plaats van voor de formulieren eromheen.
Andere landen doen het al anders
De raad wijst naar Frankrijk en Australië als voorbeeld. In beide landen hebben werknemers wettelijk het recht om buiten werktijd onbereikbaar te zijn, zonder dat een werkgever daar iets van kan zeggen. Nederland kent zo'n recht nog niet. Bussemaker noemt dat soort maatregelen een logische eerste stap: "Een klein begin kan een grotere beweging met zich meebrengen."
Het is een andere invalshoek dan je bij de meeste selfcare-adviezen tegenkomt. Niet "doe meer voor jezelf", maar "de omgeving moet minder van je vragen". Dat is een groter gesprek dan een avondroutine, en het is ook een stuk lastiger om in je eigen leven te regelen. Toch kun je er vandaag al iets mee, ook zonder dat de wet verandert.
Dit kun je morgen al anders doen
Je verandert de Nederlandse werkcultuur niet in je eentje, maar je kunt wel kleiner beginnen. Spreek met je leidinggevende af dat je na een bepaald tijdstip 's avonds geen werkberichten meer beantwoordt. Plan een avond per week zonder enige to-do, ook geen "nuttige" to-do zoals sporten of mealprep. En check voordat je weer een zelfhulpboek koopt eerst of het probleem echt bij jou ligt, of bij een agenda die geen enkele lege plek meer over heeft.
De RVS zegt het zelf het duidelijkst: niet iedereen kan dit zelf oplossen, en dat is ook helemaal niet de bedoeling. Maar wie zelf al wat ruimte durft te claimen in een week die anders volledig volstaat, merkt vaak als eerste dat het verschil maakt. Meer informatie over het advies en de achtergrond van de RVS lees je bij de NOS.